Mrudgandha

पाउस

2011-05-18T04:27:00.000-07:00

पावसाचं नेहमी हे असंच असतं. अनाहूतपणे येणं आणि अकस्मितपणे जाणं! सकाळच्या कोवळ्या किरणांनी तशी चुगली केलेली असते, पण सगळेच आपापल्या नादात. त्यांचं कुजबुजणं कोण ऐकणार? दुपारी दिसणाऱ्या कलत्या सावल्याही पावसाची चाहूल घेऊनच आलेल्या असतात. पण मनाच्या बंद कवाडातून त्यांना आत शिरता तरी कसं येणार? हुरहूरत्या कातरवेळी कोसळणाऱ्या सरी क्षणात आपल्यात ओढतात. बेभान पदन्यास करत, आपल्याला नखशिखांत भिजवत, निलाजरेपणानं अंग-प्रत्यंगाशी चुम्बत या धारा आपल्यालाही बेभान करतात. थेंबा-थेंबांशी धसमुसळेपणानं खेळत, पावलांनी तुषार उडवत, चेहऱ्यावरून अलगद निसटणाऱ्या थेंबांना भावपूर्ण निरोप देत आपणही तर झेलतच असतो अंगावर त्याला!

ग्रेस

2011-05-18T03:41:00.000-07:00

दुर्बोधतेचा सम्बन्ध प्रत्यक्षपणे जीए किंवा ग्रेस यांच्या लेखांशी/ कवितांशी जोडला जातो। यातील काही कल्पना दुर्बोधातेच्या जाणीवांतून बाहेर पडून सरळ, सोप्या भाषेत मनांपर्यंत पोहोचतात। अश्याच काही कल्पनांबद्दल ......
ग्रेस म्हणतात - थेम्बांचे पक्षी कुठल्यातरी परदेशी रानात उडून गेले।
- एका पावसाळ्यातली गोष्ट। झाडा-पानातून निथळणाऱ्या सरी अंगावर झेलत उभी असलेली ती। डोळ्यांची पाखरं भिरभिरत या फुलावारून त्या फुलावर मुक्तपणे विहरत होती। फडफडणारा पदर, ओलेती साडी, विस्कटलेल्या बटा, सगळंच कसं सावरायचं? आणि हे सावरण्याच्या नादात पावसाच्या बेभान नृत्याला विसरायचं? कसं जमणार? एकच क्षण निर्णायक. तिनं स्वतःलाच बेभान सोडलं. पावसाचा थेंब न थेंब अनुभवायचा होता तिला. त्याच्या पदन्यासात आपलाही ठेका जुळवायचा होता तिला. ती पदर विसरली, बटा विसरली आणि मग्न झाली पावसात! फक्त पाऊस आणि ती, ती आणि पाऊस! ओठांवर गाणं, डोळ्यांत गाणं, चेहेऱ्याच्या रेषेत न रेषेत गाणं, पायात गाणं, इतकंच काय तर कमरेत ही गाणं, स्तनांत गाणं! नखांनखांत – नसांनसांत गाणं!

याला स्वैर वर्तन म्हणायचं का? की निरागस नर्तन? वय स्वैर वर्तनाचे, भाव निरागस नर्तनाचे.

पाऊस थांबला. क्षणांत भान आलं. गाणं, नर्तन सगळंच थांबलं. डोळे स्थिर झाले. पावलं स्थिर झालीत. केसांच्या बटांतून ओघळणारे थेंब मानेवरून, स्तनांवरून, कमरेवरून उतरत पावलांबरोबर पावले जोडून आपल्या देशी धावून गेले. आपल्या देशी? अंहं.. थेंबांचे पक्षी कुठल्यातरी परदेशी रानात उडून गेले. डोळ्यांतली फुलपाखरं ही आपल्या वाटेनं उडून गेलीत. जमिनीवर स्थिर राहिलीय ती! आपल्या मातीशी पुन्हा नाती जुळवत त्याच मातीची झालीय ती!

गाव

2011-04-14T04:44:00.001-07:00

गावाची पाहिली पाहिली ओळख आठवते, ती "मामाच्या गावाला जाऊ या" म्हणत अवखळपणे मनात बागडणारी !
गेल्या ३-४ "पिढ्यापासून शहरात वसलेल्या माझ्या बालमनाला तेव्हा गाव या संकल्पनेनं कधीच भारलं नव्हतं।
सुट्टी त गावाला जाणं म्हणजे आपण जिथे राहतो, ते गाव सोडून दूसऱ्या गावी जाण। त्यामुळे मामाच्या गावानी
तर मन कधी हरखलं नाहीच, पण आपलं गाव कोणतं? हा प्रश्नही कधी पडलाच नाही। मामाचं गाव ते आपलं
गाव असा आपुलकीचा हक्क ही त्या कुठ ल्याश्या गावावर कधी वाटलाच नाही।
त्यानंतरच्या अधल्या -मधल्या वयात गाव भेटलं, ते हिंदी चित्रपट सृष्टितूनच ! मेरा गाँव मेरा देश, गोरी तेरा
गाँव बडा प्यारा किंवा हमरे गाँव कोई आयेगा यातच! मग ते छोटं खेडेवजा गाव, गाँव की चुलबुली छोरी, गाँव
के भोले-भाले लोग, गाँवके लहराते खेत, गाँव की गरिबी! अनुषंगानं आलेलं - गावात शिक्षण नाही, आरोग्य -
केंद्र नाही , जमीनदाराचे अत्याचार, काबाड-कष्ट करणारे हात आणि खपाटीला गेलेली पोटं! मग निरूपा रॉय
किंवा तत्सम आयांनी आप ल्या जितेन्द्र, अमिताभ, शशी कपूर किंवा तत्सम मुलांवर लादले या "बेटा, डॉक्टर
बनके अपने गाँव वापस आके अस्पताल खोलना किंवा टि चर बनके गाँव में अपने "पिता के नामसे एक इस्कुल
खोलना" प्रकारच्या अपेक्षावजा अट ! शिवाय गावाबाहेरचे तळ, तळयाकाठची उंच उंच झाडं, त्यातून डोकावणारा
चन्द्र, चंद्राकड़े अनिमीष नेत्रानी बघणारा राजकपूर आणि "आजा सनम मधूर चाँदनी में हम" म्हणणाऱ्या त्याच्याकडे तितक्याच अनिमीष नेत्रानी बघणारी प्रेयसी नर्गिस... गावाचं चित्र कसं संपूर्ण होतं मनात।
पण हे ही चित्रच राहिलं, आणि गावही परकंच राहिलं।
या सगळयात आपलं एक गाव असावं किंवा ते असतंच ही संकल्पना पण दूरच राहिली। नोकरीत असले ल्या वडिलांच्या बदलीच्या ठिकाणी पूर्ण कुटुम्बानं स्थलांतर करायच आणि जितकी वर्षे तिथे राहू, तितकी वर्षे तेच
आपले गाव ही संकल्पनाच मनात रुजून गेली।
पुढे पुढे साहित्याची ऒळख झाली, रूचि वाढली आणि पुन्हा गावं भेटली ती साहित्यकारांची! अनिल अवचटांचं
ऒतुर भेटलं, एलकुंचवारांचं पारवा भेटलं, आनंद यादवांचं कागल भेटलं, गौरी देशपांडेचं फलटण भेटलं। हळूहळू जे
कोडं आत्तापर्यंत पडलंच नव्हतं, ते छळ करायला लागलं। आप ल्याला गाव का नाही ? अवचटांसारखी ऒढ
आपल्याला कुठल्याच गावाबद्दल कशी नाही जाणवली? एलकुंचवारांना अस्वस्थ करणारंसं कुठलंच गाव आपल्या आजपर्यंतच्या आयुष्यात कधीच कसं डोकावलं नाही ? आनंद यादवांना वाटणारी तळमळ आपल्याला कुठल्याच गावाबद्दल कशी नाही वाटली? गौरीची फलटणशी असणारी जवळीक आपली कुठल्याच गावाशी का नाही ?
आत्तापर्यंतच्या भटकंतीत तसं पाहता कितीतरी गावं भेटली। गावं भेटणं ही एक मजेदार प्रक्रिया असते पहा -
काही काही गावं कशी कडकडून भेटतात। कितीतरी नुसतंच स्मित करून वेगळी होतात। काही खुणावतात, काही
लोभावतात, काही विसावा देतात. या सगळया गावांनी ओढ लावली, पण ती परकीच राहिलीत।
आता मात्र 'गावा'नं पिच्छाच पुरवायला सुरुवात केली. अगदी निवांत असा एकांत मिळाल्यावर मी "गाव" या
संकल्पनेच्या गाभ्यातच शिरायचं ठरवलं। मामाच्या गावापासूनच सुरुवात केली। श्री.नां.नी वर्णिलेली कोकणातली
गावं आठवली। माडगूळकरांच्या माणदेशीच्या माणसांना त्यांच्या त्यांच्या गावातच भेटून आले आणि मनानं
कुठेतर हेरलं..
ही सगळी गावं शहरापासून दूर, दळण-वळणाच्या साधनांचा अभाव असणारी, क्वचित पिकाऊ माती असणारी,
क्वचित तलावांनी/ नदीनी वेढलेली, मंदिराच्या घंटांनी निनादत राहणारी, पक्षांच्या किलबिलाटानं उठणारी, फुला-
झाडांनी बहरलेली होती. त्यात ध्वनिप्रदूषण नव्हतं, वायूप्रदूषण नव्हतं, माणसा-माणसांत व्यवहार होते, पण
व्यवहारी पणा नव्हता, गर्दी नव्हती, भिती नव्हती। ही गावं शुद्ध भाषेच्या आग्रहापासून अणि शहरी पेहरावाच्या भपकार्यापासून मुक्त असणार्या माणसांची होती। नितळ मनांची होती, पारदर्शी भावनांची होती। निसर्गाच्या कुशीतच असल्यानं कृत्रीमतेपासून दूर होती। खोलवर ऋजलेली माया, ममता होती। नात्यांची नात्यांची तर होतीच होती, शेजारधर्माची ही होती। पहाटेच्या रम्यतेची होती, संध्याकाळच्या खिन्नतेची ही होती।
अरेच्चा, असं आहे तर हे ! उगाचच खंतावत होते मी. कारण या सगळया व्याख्यात चपखल बसणारं नसलं तरी ज्या शहरात मी राहते, ते "माझं" असणं ही मला पुरेसं आहेच की ! मला इथले प्रत्येक गल्ली-बोळ माहिती आहेत, मला इथली माणसं माहिती आहेत. माझ्याबरोबर ऒतुरला किंवा फलटणला फेरफटका मारणारे माझे
सगे-सोबती इथे आहेत. कधी आलंच मनात, तर नदीकाठी किंवा जंगलात जाऊन प्राण्या-पक्ष्यांमध्ये, झाडांमध्ये माझ्याबरोबर, माझ्याइतकेच रमणारे माझे सवंगडी ही इथे आहेत। मनाला प्रसन्न करणारी पहाट ही इथे आहे, नि शांत करणारी संध्याकाळ ही इथे आहे. अनिमिष नेत्रांनी ज्याच्याकडे बघावं, असा चंद्र ही इथे आहे। नसेल हे
शहर नैसर्गिक सौंदर्याच्या जवळ, पण मनाला जपणारी मनं तर आहेतच आहेत.
आत्ता मला माझ्या "गावा"ची ऒळख पटली। माझ्या गावाबद्दल जवळीक वाटली, तळमळ वाटली, ऒढ वाटली.
माझं शहरच माझं "गाव" बनून मला कडकडून भेटलं.

देव

2011-04-14T04:40:00.000-07:00

फार फार वर्षांपूर्वीची गोष्ट. आटपाट नगर होतं. ते नगर राक्षसांचं होतं. “सामान्य माणसांपेक्षा काही वेगळी शक्ति असणारे ते राक्षस” अश्या साध्या सरळ पद्धतीने ऒळखले जाणारेच ते राक्षस होते. त्यांचा एक राजा होता. म्हणजे सामान्य माणसांपेक्षा काही वेगळी शक्ति असणाऱ्या राक्षसांपेक्षाही काही जास्त किंवा वेगळी शक्ति किंवा गुण ज्यात आहेत असाच तो त्यांचा राजा होता. आता त्या काही जास्तीहून काही जास्त असणाऱ्या शक्ति किंवा काही जास्तीहून काही जास्त असणारे गुण नेमके कोणते हे सांगणं कठीण जाईल, पण असं होतं खरं! सामान्य माणसावर वेळप्रसंगी त्या शक्तिंचा उपयोग करून वेळप्रसंगी त्याला आपल्या काबूत ठेवण्याची कला राक्षसांना चांगली अवगत होती. सामान्य माणसांना आपण नुसती माणसेच म्हणू या, कारण शेवटी ती ही माणसंच ना! तर या माणसांपैकी काहींना राक्षसांचं भय वाटे, काहींना कुतुहल. काही तर राक्षसांच्या आस्तित्वाबद्दलच साशंक होते. अश्या माणसांना माणसांच्या राज्यातही वेगळं मानलं जाई. (आपल्या आस्तिक किंवा नास्तिकत्वाच्या व्याख्या असतात, तसंच काहीसं हे!) सामाजिक वा कौटुंबिक समारंभात अश्या माणसांचा मान फारच कमी दर्जाचा असे. भय किंवा कुतुहल असणाऱ्या माणसांना राक्षसांच्या/ राक्षसांमधल्या त्या अतिरिक्त शक्तिबद्दल सततच भय अथवा कुतुहल वाटे.

एके दिवशी एका माणसाने, ज्याला राक्षसांच्या आस्तित्वाबद्दलच शंका होती, अगदी भर सभेत काही प्रश्न उपस्थित केले. राक्षसांच्या आस्तित्वाच्या कल्पनेला किंवा सत्यालाच धक्का पोहोचवणारे ते प्रश्न होते. ते प्रश्न असे –

१. राक्षस नक्की आहेत, तर आपल्याला दिसत का नाहीत?

२. निसर्गाच्या कुठल्याच घडामोडींवर राक्षसांच्या शक्तिंचा काही परिणाम का होत नाही?

३. राक्षसांत असणारी वेगळी शक्ति अनैसर्गिक तर नसणारंच, किंवा अवैद्न्यानिक, असामाजिक, अमानवी, अराजकीय, अप्रासंगिक वगैरे वगैरे अनेक ’अ’ लागू शकणारी नसणारंच. तर मग ती आपल्यातल्याच कुणा माणसात का नाही दिसणार? किंवा आढळणार? किंवा प्रयत्नांनी मिळवता येणार?

राक्षसांबद्दल भय वाटणारे या प्रश्नांनी आणखीनच भयभीत झाले. राक्षस का दिसणार नाही या प्रश्नाऐवजी आता त्यांना “दिसले तर काय?” हेच भय प्रकर्षानं जाणवू लागलं. कारण राक्षसांना आजतागायत कुणी बघितलं नव्हतं. राक्षस दिसू शकतात ही कल्पनाच आत्तापावेतो कुणाला शिवली नव्हती. पहिल्या प्रश्नानं राक्षसांचं भय असणाऱ्यांचं राक्षस दिसण्याच्या भयानं असेल नसेल ते धैर्यच गळालं

राक्षसांबद्दल कुतुहल असणाऱ्यांचं कुतुहल या प्रश्नानं अधिकच चाळवलं. ते या कल्पनेने विस्मयचकित झाले. राक्षस दिसले तर कसे दिसतील याबद्दलच्या वेगवेगळ्या चर्चांना या गोटात ऊत आला. प्रत्येकाकडे आपापले वेगळेच आराखडे आणि तर्क-वितर्क होते. कुणी म्हणे त्याला तीन तोंडे असतील, कुणी म्हणे त्याला सहस्त्र हात असतील. कुणी म्हणे तो वाघावर बसला असेल, कुणी म्हणे उंदरावर स्वार असेल. कुणी म्हणे त्याचा वर्ण माणसाहून वेगळा म्हणजे निळा असू शकतो, कुणी म्हणे शक्तिंमुळे तेजःपुंज असा गोरा असू शकतो.

मुळात प्रश्न कुणाला कळलाच नाही. म्हणजे, दिसत नाही तर असणार कुठून? असा राक्षसांच्या आस्तित्वाबद्दलचा हा प्रश्न आहे, हे कुणाच्या ध्यानातच येईना.

दुसऱ्या प्रश्नाबद्दल असेच दोन गट पडले. म्हणजे राक्षसांच्या शक्तिंचा निसर्गावरही परिणाम झाला तर आपलं काय होऊ शकतं याची दहशत निर्माण झालेला एक गट. तर तो कसा कसा विपरित किंवा अनुकूल होऊ शकतो, यावर चर्चा घडवून आणून वेगवेगळे आराखडे किंवा तर्क-वितर्क करणारा दुसरा गट. मुळात हा प्रश्नही राक्षसांच्या आस्तित्वाबद्दलच प्रश्नचिन्ह उभा करतोय हे कुणाच्याही ध्यानात आलं नाही.

तिसऱ्या प्रश्नाबद्दल मात्र दोन्ही गट गांभीर्याने विचार करू लागले. म्हणजे सामान्य माणूसच योग्य ते प्रयत्न करता काही वेगळ्या शक्तिंचा अभ्यास करून आपणांस इतर सामान्य माणसांहून बलवान बनवू शकतो ही शक्यता तशी नाकारता येत नव्हतीच. पण भयभीत गटाला ती स्विकारायची भिती वाटत होती तर कुतुहल बाळगणाऱ्या गटामध्ये पुन्हा “कोण असू शकतो तो आपल्यामधलाच” याबद्दल विविध पातळ्यांवर चर्चा होऊन अनेक आराखडे किंवा तर्क-वितर्क बांधले जाऊ लागले. कुणी म्हणे एखादा नेताच अशी शक्ति कमावू शकतो, कुणी म्हणे धनवानालाच सगळं काही शक्य असतं. कुणी म्हणे एखादा बुद्धिवादी सगळ्यांवर कुरखोडी करू शकतो, तर कुणी म्हणे उच्च स्तरातला म्हणजे आर्थिक, सामाजिक आणि जातीय पातळीवर उच्च स्तरातला कुणीही या शक्ति मिळवू शकतो.

राक्षसांच्या आस्तित्वावरच हे प्रश्न मुळात घाव घालताहेत हे दोन ही गटांच्या ध्यानातच येईना.

प्रत्येकानं आपापल्या धर्माचा आधार घेतला. धर्माच्या शिकवणीमागच्या प्रत्येक वचनाचा कीस पाडला. धर्माच्या आधारावर स्वतःला फक्त वरचढ न ठरवता, धर्मातल्या व्याख्यांवर आपल्या अनुभवांना बसवून त्या व्याख्यांमधला शब्द न शब्द तपासून पाहिला.

भयभीत गटवाले म्हणाले, आपल्यातल्याच कुणी काही वेगळ्या शक्तिंचा अंगिकार केला, तर त्यांना आपणच राक्षस म्हणू लागावं, हेच योग्य.

कुतुहल बाळगणारे गटवाले म्हणाले, आपल्यातल्याच कुणी काही वेगळ्या शक्तिंचा अंगिकार केला, तर त्यांना आपण राक्षसच का म्हणावं, देव का म्हणू नये?

राक्षसांच्या आस्तित्वाबद्दलच साशंक असणाऱ्या गटवाल्यांना अजूनही त्यांच्या प्रश्नांची सार्थक उत्तरं मिळालेली नाहीत. धर्मग्रंथात अशी कुठलीही ओळ त्यांना अजून सापडलेली नाही. “राक्षस” मूळात केवळ एक शब्दच आहे असा निष्कर्ष काढून ही मंडळी मूग तरी गिळून गप्प आहेत किंवा समाधानी तरी आहेत.

आता या संपूर्ण कल्पनेत ज्या ज्या ठिकाणी “राक्षस” हा शब्द आला आहे, तेथे तेथे “देव” म्हणून पहा आणि ज्या एकाच ठिकाणी “देव” हा शब्द आला आहे, तिथे “राक्षस” हा शब्द वापरून पहा. तीनही गटांचे विचार, विकार, मनोभावना यांत काडीमात्र फरक पडणार नाही.

मग राक्षस काय आणि देव काय?

किंवा

मग देव काय आणि राक्षस काय?

बदल

2011-04-14T04:17:00.000-07:00

बदल १
पाण्याचेच दव
पाण्याचीच वाफ
पाण्याचाच बर्फ
पाण्याच्याच गारा
पाण्याच्याच बनल्यात घामाच्या धारा!!

बदल २
बीज अंकुरते
कोम्ब उगवतो
रोपटे तरारते
पालवी फूटते
फांदी न फांदी मोहोरते
फुला-फलांनी बहरला वृक्ष
पानगालिचाही तोच एक साक्ष!!

बदल ३
आपलीच बुद्धि
आपलेच मन
आपल्याच गरजा
आपलीच स्वप्न
आपले कर्तृत्व
आपल्याच बलात
बदल हा आलाच कुठून मूलात?

आस्तित्व

2009-06-13T07:06:00.000-07:00

माणसाच्या आपल्या आस्तित्वाबद्दलच्या काय काय कल्पना असतात नाही? किती वृथा अभिमान असतो त्याला आपल्या 'असण्याच्या'! अणि हे सगळं मृत्युच्या उघड्या - नागड्या अस्तित्वाच्या पार्श्वभूमीवर! किती हास्यास्पद वाटतो हा अभिमान! अगदी असा आपल्यापुढे उभा असतो मृत्यु - फक्त दिसत नसतो। आपल्या अगदी आजूबाजूला वावरत असतो, पण जाणवत नसतो। आणि कधी आलाच समोर आपल्या कोर्या स्वच्छ स्वरूपात तर केवढं बिचकल्यासारखं होतं। सगळं माहित असूनही कसं अजाणतेपणाच आवरण ओढून घेतो आपण! अगदी 'तो मी नव्हेच' चा आव आणून प्रयत्न करत राहतो त्याला टाळण्याचा! कधी क्षणिक टळतोही तो! मग नंतर हाती उरते ती फक्त त्या रुपाची भीती! आता काही तो परत येणार नाही अशी ग्वाही तर देता येतच नाही, उलट 'कधीही येइल बरं परत' असा धसकाच मन कणाकणानं मोडून टाकतो।
असतात काही काही महाभाग 'बघू तर गम्मत या अनुभवातली' च्या धर्तीवर त्याला सामोरे भेटायला सज्ज! पण कुणाकुणाला कसा यावा किंवा वाटावा तो अनुभव हे समजुन घेणं कठिणच!
मग उरते नुसतीच कल्पना! बरं, कल्पनेला तरी किती पंख असावेत? केवढ्या भरार्या घ्याव्यात विचारांच्या अवकाशात? क्षणात इकडे, क्षणात तिकडे, क्षणात वर, क्षणात खाली! पण कल्पना नेहमी मोहावतेच! भूरळच पाडते। मृत्युच्या आस्तित्वाची कल्पनाही अशीच भुरळ पाडते। अनावर आकर्षण किंवा कुतूहल जागं करते ती। भीती नसतेच मुळी मनात। भीती सगळी प्रत्यक्ष अनुभवाची - अनुभवाच्या कल्पनेची नाहीच।
देवावर श्रद्धा असणार्यांकरता किती सोप्या पळवाटा असतात। मृत्यु जवळपास फिरकणार नाही यावर तगडा विश्वास आणि सामोरं जावच लागलं मृत्युला तर त्याकरता लागणारं धैर्य देवाकडून मिळेलच उधार याची खात्री! त्यामुळे मृत्यु कधीही येवो, ही श्रद्धा त्यांना तगवते। पण जिथे नास्तिकतेची शिदोरी गाठीला बांधली आहे, त्या प्रवासाच्या कहाण्या तरी किती सांगाव्यात? आस्तिकांच्या श्रद्धा त्यांना किती तारतात हे ठाउक नाही पण नास्तिकतेला एक शाप असतो - स्वत्वाचा! कशावरंच श्रद्धा नाही म्हणजे प्रत्येक घडण्यावर आपल्या स्वतंत्र विचारांचा ठसा उमटवून दाखवणं आलंच। कुणावर काही सोपवायचं नाही म्हणजे स्वताःवरच्या विश्वासावर खम्बीरपणे उभं राहणं आलंच। हे असे किती टप्पे ओलान्डायचे, गाठायचे, मागे सोडायचे, याचं गणित जमवणं ही ओघानी आलंच।
या सगळ्या करण्या-न-करण्यात तो कसा, केव्हा धड़केल या अशाश्वत जाणिवा तर फेर घालतंच राहणार। ठराविक वेगात, ठराविक गतीत, ठराविक त्रिज्येच्या चाकोरीत। आपण आपलं धडकत रहायचं या जाणिवान्वर। ठेचा लागायच्याच, काळीज फाटायचंच, जखमा व्हायच्याच। हे चक्र चालतच राहणार। ते थांबणार अगदी अचानक। फट म्हणता सगळं संपलं, थाम्बलं। कल्पना संपल्या, जाणिवा संपल्या, श्रद्धा संपल्या, आस्तिक-नास्तिकतेचा खेल संपला, वेदना संपल्या, विश्वास संपला, स्वत्व संपलं, अभिमान संपला। धाड़ - दरवाजा बंद, विचार बंद, फेर बंद, प्रवास बंद। कोसळायचं तरी कुठे?
पण क्षणा-क्षणाला कुरतडण्यापेक्शा हे बरं। फट, धाड - संपलं, बंद......

धुकं

2009-02-01T00:02:00.000-08:00

धुक्याला सवयच असते
अलगद हवेत फिरायची
तुला जशी अल्लडपणे
माझ्या कवेत शिरायची.

धुकं आणि दव यांचं
नाजूक फार नातं आहे
थंडीच्या धुक्यातही शहारत
उभं दवाचं पात आहे.

वारसा

2009-01-16T00:16:00.000-08:00

आपण आपल्या मुलांवर प्रेम करतो - म्हणजे नक्की काय करतो ?
त्यांच्या जडणघडणीतल्या प्रत्येक टप्प्यावर आपलही योगदान असायला हवं असतं - म्हणजे नक्की कुठल्या प्रकारचं योगदान?
आपण आपल्या मुलांकरिता वेळ काढतो - म्हणजे नक्की किती आणि कुठला?
एक पालक म्हणून मला हे सारं प्रामाणिकपणे वाटतं खरं .... पण मग पुढच्या प्रश्नाचं काय?
आज आपल्या मुलांना आपण काय देतोय ?
पावसात चिम्ब भिजण्याचा आनंद लुटू देतोय ?
सळसळणार्या पिकांच्या शेतात हुन्दडू देतोय ?
पक्षांच्या चिवचिवाटाबरोबर गाऊ देतोय ?
मातीच्या ओलाव्यात रमू - भिजू देतोय ?
अवतीभोवतीच्या निसर्गाचं गाणं ऐकू देतोय ?
तार्यांचे टिमटिमणे मुग्ध होवून बघू देतोय ?

सापडतील ... सगळी उत्तरं सापडतील। पण त्याआधी काही हरवलंय याची जाणीव व्हायला नको?

समृद्धी

2009-01-14T00:19:00.000-08:00

जी एं चं ओर्फियस भन्नाटच वाटलं। त्यांच्या कथा, कथांचे बीज, त्यांचे शब्द, त्यांची वर्णनं, त्यांच्या उपमा, त्यांची पात्र, त्यांची वातावरण निर्मिती, त्यांची मान्डणी सगळच कसं अंगा - मांसा - रक्तात भिनतच जातं। आपल्या हातात काहीच नसतं। जी एं वाचत जावे आणि तो अनुभव ज्वालामुखीसारखा जगत जावा एवढाच एक पर्याय त्यांची पुस्तकं हाती घेतली की उरतो। किती तरी तास, दिवस हे सगळच मनात फिरत रहातं, रेंगाळत रहातं। गौरी देशपांडे, अनिल अवचट सगळे कसे आपल्याला जागोजागी भेटतात। किती किती आणि कितीदातरी वाचलं तरी ओढ़ वाढतंच जाते। या भावविश्वातून बाहेर पडायचीच तयारी नसते आणि मग जगरहाटीच्या नेहमीच्या चक्रात अडकताना यांचे शब्दच केवढा आधार देतात। नेहमीच।

गुलज़ार चे चंद्र

2009-01-13T04:01:00.000-08:00

गुलज़ार च्या चन्द्रांनी गेल्या २-३ पिढ्या तर भारावल्या आहेतच - पण नव्या पिढीलाही हा चंद्र वेडावतो आहेच। अगदी चाँद चुराके लाया हूँ पासून एक सौ सोला चाँद की रातें म्हणत म्हणत चाँद का टिका मथ्थे लगाके रात दिन तारोंमे जीना वीणा इजी नहीं पर्यंत पोहोचणारा हळवेपणा, ती आतुरता, भावूकता या चंद्राने इतकी वर्षे जपून ठेवलीये।

सकाळ

2009-01-06T04:15:00.000-08:00

सकाळच्या कोवळ्या उन्हाची तिरीप खिड़कीतून आत शिरत होती। पक्ष्यांची किलबिल कानावर पडू लागली। दिवस सुरु झाल्याची एवढी नाजूक चाहूल कुणाला नाही आवडणार? वाटा चाहूबाजूनी गजबजू लागल्या। रस्तेही उत्सुक पावलांच्या स्वागताला तयार झालेत। पानांची सळसळ मंद हवेच्या झुळूकेच्या कानात गुणगुणू लागली। आकाशावर उगवलेल्या सूर्याच्या प्रवासाचीच ही तयारी होती।
आपला रोजचा दिवस असा उगवतो का? आपल्या रोजच्या दिवसाकडे आपण इतकं निरखून कधी बघतो का? आपल्या रोजच्या दिनक्रमात या छोट्या छोट्या नोंदी आपण करत असतो का?

सामुदायिक योगदान

2008-10-10T04:17:00.000-07:00

एड्स हा सांसर्गिक असला तरी तो साध्या स्पर्शातून किंवा नुसत्या बरोबर राहण्याने पसरणारा नाही हे आता जवळ जवळ सर्वांनाच अवगत आहे। पण त्याची सुरुवात कशी झाली याबाबत नुसत्या शंकाच नाही तर गैरसमजच जास्त आढळतात। आणि अनुषंगानी त्या व्यक्तीला मिळणारी वागणूक किंवा तिच्याबद्दलच्या किळसवाण्या भावना यामुळे तिचे जे मानसिक खच्चीकरण होते त्याला या समाजाचेच घटक म्हणून आपण जवाबदार आहोत ही जाणीव आपल्यात असणं अतिशय आवश्यक आहे।
एड्स ची लागण झाली आहे हे लोकांपासून लपवून आपण खरं तर त्यावर घेता येणारे उपचार, जे की अत्यावश्यक आहेत, आणि आपल्या लोकांच्या बरोबरच्या संवादाच्या शक्यताच संपवून टाकतो आहोत हे ही ज्याला लागण झालीय त्यानी आणि त्याच्या कुटुंबियांनी लक्षात घेतले पाहिजे।
एड्स हा बोलायाचाच विषय आहे, लपवायाचा नाही हे इथे महत्त्वाचे।
एड्स वरच्या विद्यमान उपचारांमुळे एक निरामय आयुष्य आपण जगू शकतो ही सत्य परिस्थिती आहे। शिवाय त्याची कारणे केवळ अनैतिक सम्बद्ध नसल्यामुळे आपण स्वतःच्या नजरेत उतरण्याची ही गरज नाही हे ही तितकंच खरं आहे।
समाजात याबद्दल पसरलेले गैरसमज दूर करणे एकवेळ सगळ्यांना जमणारही नाही पण स्वतः तरी याबाबत जागरुक राहण्याची तयारी जरी प्रत्येकाने दाखवली तर निदान लागण झालेल्यांना जगण्याचं बळ नक्कीच मिळेल.

वाटचाल

2008-10-01T02:09:00.000-07:00

प्रत्येक सुरुवात ही जुन्या हुकलेल्या क्षणांची देणेकरी असते।
कितीही वाटा चुकवल्या, कितीही वेळा चुकवल्या
तरी देणं काही चुकत नाही।
तगादे अगणीत लावून आणि चुकलेल्या वेळा साधून
सुरुवात सर्व वसूल करुनच घेते।

त्या हुकलेल्या क्षणांपासून ही सुरुवात।